"Allahü zül Celâle sayısız hamd-ü senalar; Rasul-ü zîşanı Muhammed Mustafa ile Âlü Ashabına sonsuz salât-u selâmlardan   sonra,   Davud   Oğlu  Hasanın  oğlu  şu  âciz  Ahmed  der  ki:

        Bu kıymetli eseri Mağrib Ulemasından Kadı Şerefü'ddin El Hüseyin b. Muhammed-ül Mağribî şerhetmiş ve kitabına    «El' Bedrüt  Tamâm» adını vermiştir.   Fakat   mezkûr  şerh uzun olduğu için onu Yemen Ulemâsından Muhammed b. İsmail-üs' San'anî  kısaltmak  ve  kendi  tarafından bazı mütâlealar  ilâve  etmek   suretiyle  yeni   bir   eser  meydana   getirmiş   ve  buna     «-Sübül Üs Selâm şerhü Bülûğul-Merâm-»  unvanını vermişdir.

         Bu zatın halâ Yemende hüküm sürmekde olan  Zahiriyye  ve  Zeydiyye   koluna sâlik olduğu zannediliyor. Vakıa kimseyi taklîd etmez serbest bir müctehid gibi görünmek istiyorsa da eserinin bazı mahrem  yerlerinde  farkına  varmadan  hakikati  sızdırmış  ve  sezdirmiştir.   Bu   sebeble olacak ki; Hâdiviyye, Kasımiyye, İmami'yye,  Yahya b. Hamza Âl imamları, Şerefüddin   ve   saire   gibi Ehl-i Sünnet Uleması arasında sözü geçmeyen birçok mezhep ve imamları   eserinde   Ehl-i  Sünnet  îmamlarıyla    birlikde    zikretmişdir.     Bunu  gören   Allâme   Ebu'l Hayr Nur'u Hasan Han, Sanânî'nin eserini   ele  almış ve aynen onun yaptığı gibi   bazı  yerlerini   kısaltmak,  bazı  yerlerine  lüzumlu  gördüğü  malûmatı  katmak  suretiyle   yeni   bir   eser     meydana   getirmiştir.   Nur-ul Hasan'in  kısalttığı   yerler   ekseriyetle   Ehl-i Sünnet  harici   mezheb   ve   kavillerdir.   Böylelikle   eser   bîr   dereceye   kadar   tenkih   edilmiştir.   Nuru`l-Hasan   eserine  « Fethul Allâm li Şerh-i Bülûğul-Meram»   ismini vermisdir.    Bunlardan   maada   «Bulûğu`l-Merâm`in?»   bazı  haşiyeleri de vardır. «Sübül-üs Selâm» bundan 29 sene evvel talebeliğim zamanında Mısırda Camiü'l-Ezher'in Şeriat Fakültesinde ders kitabı  olarak okutuluyordu.   İşittiğime   göre  halâ da  okutuluyormuş.   Fakir   bundaki   nükteye   bir   parçacık  olsun   temas   etmeden  geçemiyeceğim.

       19 uncu asrın sonlarına doğru  İslâmın  düşmanları  tarafından  müslümanlar  arasında bir  de   «Dinde Islahat»  modası sokulmuşdu. İslâm dinine düşman olanların  bununla   neyi   kasdettiklerini  izaha  lüzum   yokdur.   Fakat,   ne yazıkdır ki Mısırda bazı din âlimleri bu menhus propagandaya mahiyetini anlamadan âlet olmuşlardır.   Bu zevat üç beş günlük dünya hayatında şöhret kazanmak sevdasıyla, caiz midir, değil midir, bakmadan körü körüne düşmanın eline  âlet  olmuşlar,   hatta  Mısırda  Masonluk  Locasını kendi elleriyle kurmuşlardır. İddialarının hulâsası şudur : «Eski müctehidler hata etmişlerdir!.. Müctehidlik sade onların hakkı değildir. Bir parça dinî bilgisi olan herkes İcfihad edebilir. Eskiden yazılan eserler sıkıcı ve faîdesizdir. Onları yenileştirmelidir.  Dini  mutlaka  zamanın  modasına  uydurmalıdır..»

        Bugünün  tabiriyle  düpedüz «Dinde Reform»culuk  olan  bu  hareketin  serdarları   Efganlı Cemaleddin ile Mısırlı talebesi Şeyh Muhammed Abduh'dur.  (Buracıkta sunuda arzetmeliyim ki: Şöhretleri  yedi  iklimi  tutan  bu zevat hakkında benim gibilerin söz   söylemesini, yakıştıramıyanlar vardır, ihtimal   naçiz   eserimi   okuduktan sonra da,   ayni   fikire sahib olanlar bulunacaktır.   Bu    hal   karşısında   bana  düşen,   söz   edenin   sade  ben olmadığımı,   benim   icraatımın   daha   ziyade,   söylenenleri   nakilden   ibaret   olduğunu   beyan   ve   ispat   ekmektir.

         Şeyh   Abduh   Merhum ile ona tabi olanların sık sık tekrarladıkları   bir  mesele de dinin donuk kalması   meselesidir.    Onlarca din büyümcli, gelişmeliymiş.    Bundan   neyi   kaydettiklerini   ben   fakir  anlıyamıyorum.   Şayet dinin hükümleri çoğalmalıdır,   demek   istiyorlarsa   bu   iddiaya   benim güleceğim  gelir.   Kendilerine   haydi   siz   mevcud   hükümlerle amel edin de   fazlasını   istemeyin   derim,   yok   muradları     dini,   fenne,   modaya   ve   bir  sözle Avrupaya uydurmak  ise o halde   kendilerine   şu   kafi   cevabı   vermekte   bir   an  bile   tereddüt  etmem;   «Din çömlekçi çamuru değildir efendiler!»   Öyle   olsaydı   ondan   İstediğiniz  gibi   çanak,   çömlek  vaso,   heykel   yapardınız.   Fakat   o   ilâhi   bir  vazı'dır.    Hele  esasata   ait   kısımları   yalnız   bizim   dinimizde   değil semavi dinlerin hiç birinde  değişmemiştir.   Meselâ   hiçbir   semavi   dinde — Haşa - Allah ikidir denilmemiştir.   Füruata   ait kısımlarında   şeriatlar arasında bazı değişiklikler yapılmıştır.   Ama   dikkat   etmelidir  ki   bunları   yapan da   sen ben değil, dinin sahibi olan Allahu   Zülcelâldir.   Binaenaleyh böyle   bir  şeye   yeltenmek,   içtihad değil,   Hindlilerin Buda'sinin    yaptığı   gibi   yeni   bir   din uydurmaktan farksızdır.   Elhasıl   din   neşvünema   bulmakla  değil,   ancak   çelik   gibi   donuk   durmakla   ilahi   vasfını   muhafaza   etmiş   ve   edecektir.    Hakikatta suç   onu   donuk   bırakmakda   değil   şişirmekdedir.

         Kitabullah  ile  Sünnet-i Resûlüllahı   mutlaka zamanın   fennî   nazariyyelerine uydurmak suretiyle haberleri olmadan bindikleri  dalı kesen bu dalgın   zevat   o  günkü   hakikî    İslâm  Ulemâsını  bir  hayli  uğraştırmışlardır.  Nitekim  kendilerine  halef  olanlar  halâ da uğraştırmaktadırlar.

       Asla  unutamıyacağım  bir   hadisedir : 1936 yılında Mısır'da Cami-ul' Ezher'in   Şeriat   fakültesinde     talebe   idim.   O zaman dünyaca meşhur   dinî   ilimler   müessesesi  Ezher'in   başında   Şeyh   Muhammed  Abduh'un   güzide   talebesi Muhammed Mustafa el Meragî bulunuyordu. Mısırlılar bu zata «İmam» yani «müctehid» diyorlardı.   Üstad Muhammed  Abduh'un  ateşli   bir  halefi  idi.

       Türkçesi:   Bu   hareket şimdiye kadar misli görülmedik orijinal bir dava; yanıbaşındaki «Mukarenetü'l-Mezahib» de bu davaya bakan bir adalet mahkemesi   idi..   Şer'î   bir   mes'ele   hakkında dört mezhebin dört çeşit delilleri bu mahkemenin huzur-u adaletine celbedilir.   Oradaki   dur   dıraz,  muhakeme  ve münakaşa   neticesinde: bir misli bir daha cihana gelmeyen   İmam-ı Azam   çok defa davayı kaybeder; sararmış solmuş kan terlere batmış perişan   haliyle   bu   amansız   mahkemenin   yaman   huzurundan   çıkardı.   Bazan da bu   günün   tabiri   ile   davalı   mevkiinde bulunan dört mezhebin dördü   birden   mahkûm   olur;   davayı   hükümet   savcısı   makamında     bulunan   Mısırın   yeni   Müçtehidleri   kazanırdı.

        Bir   tarafdan  bu   iki   eser «Sübülü's-Selam»   ile   «Mukarenetü'l - Mezâhib»   arzettiğim   şekilde harıl harıl Şeriat Fakültesi kürsülerinde okutulurken, diğer taraftan zamanın   en   büyük müctehidi (!)  İmam-ı Merâgî   resmî   ve   gayr-i   resmî   mahfillerde   münasebetli   ve   münasebetsiz daima  bu   mevzu   üzerinde   durur,   eskinin   içtihad  tarzını,  müctehidlerini    mezheblerini,   kitablarını, yazma,   okuma  ve   okutma   şekillerini  velhasıl her   şeyini... her şeyini... en acı bir   lisanla   ve   ülkeler   kaybetmişçesine  derin   bir   hüsranla   tenkid   ederdi.   1936  yılında şöhretinin   evc-i  bâlâ'sına vardığı   bir   sırada   en   mes'ul devlet   ricali huzurunda: «— Ben Ezherde bîr çok müctehidler görüyorum ki; taklid kendilerine haramdır.» dediği meşhurdur.     Merâgî   merhumdan sonra Ezher idaresine   getirilen   b'azı    zevat da   o   günün     kalbur-üstü   müctehidlerinden  sayılırlardı.

       İşte   şu   düşünce  ile   bütün   yukarıdaki   mülâhazalara   reğmen   bu   âcizane eseri yazmakdan vazgeçmedim. Bilâkis «Besmele» yi çekerek işe başladım.   Tevfik   Allah'dandır.

        Yaptığım şudur: «Bülûg-ul-Merâm» hadislerinin   tercümelerini   Hadîs-i   Şeriflerin   altlarına   yazdım.   Sonra   «Sübülü-Üsselâm»i   bazan da «Fethu'l-Allâm»ı   karşıma alarak onlardaki   izahatın   dört   mezhebe   uyanlarını   hemen   hemen   olduğu   gibi   kitabıma   naklettim   ve bunları tercemeden   satırbaşı   yapmak  suretile   ayırdım.   Bidayetde  bu  iki   eserden   birini    terceme   etmek de   hatırımdan   geçmedi değil, fakat «Sübülü's-Selâm-»in   bir  çok   Ehl-i Sünnet     harici kavillerle dolu olduğunu yukarıda arz etmisdim.   Binaenaleyh   onu   sırf   tercüme  edemezdim. «Feth'ul-Allâm»a, gelince : Ondan da  her  nekadar Ehl-i Sünnet harici   sözler   bir   dereceye   kadar   kaldırılmış   ise de onu da bugünün   kendimce   zarurî   addettiğim ihtiyacına cevap verir   mahiyetde   bulmadım.   İşte bu sebeblerle mezkûr iki eserden ve bilhassa «Sübülü's-selâm-» dan   azamî   derecede   istifade   etmeme   rağmen   eser   yine   tercüme  değil,   âcizane   kendi   telifim   oldu.      Ben de  kitabımdan   ekseriyetle  fazla kavilleri, itiraz   ve   cevapları   hazfettiğim gibi   hazfetmediklerime dahi sırası geldikçe lâzım gelen cevabı vermeğe ve yine yeri geldikçe   muteber  Ehl-i Sünnet kitablarindan topladığım   lüzumlu   malûmatı dercetmeğe  çalıştım.   İcabında   âcizane   kanaatimi   izhar ederek dindaşlarımın   nazarı dikkatini çekmekden   ve    Reformculara   lâzım   gelen   cevapları   vermekden  çekinmedim.   Eserimin   adını da «Sübülü's-selâm» dan pek çok istifade ettiğimi hatta  bu   eserin   onun   bir     «Tercüme»si  mesabesinde olduğunu   iş'âr   için    «SELÂMET YOLLARI»   koydum.  

     Eserde   mümkün   olduğu   kadar   sade   bir   dil   kullanmak   tarafını   iltizam   ettiysem  de   günün    modası   haline    gelen   yeni   uydurma   tabirlerden   bililtizam  kaçındım.    Vakıa     bunları kullanıp   kullanmamamın   dînen   hiç  bir   ehemmiyeti  yokdur.   Fakat   ne de   olsa   kelimeler   mânaların   kalıbıdır.   Gönül   ister ki bir   kalibdan   çıkan   mânâ   aslıni   inkâr  etmesin.   Halbuki; yeni   tabirler   böyle   olmakdan   maalesef  uzakdır.   Müddeamı   isbat   için   misal   arzedeyim   «Etki, Bitki, Bakım»   kelimeleri   Uydurma   Türkçenin   en  tutulanlarindandır. Mânaları: Etki = Tesir, Bitki = Nebat, Bakım = Nok-ta-î Nazardır.     Halbuki   ayni   kelimeler   birer    ecdad yadigârı olmak üzere bir çok yerlerde meselâ:   Deli Ormanda, Dobruca,   Aydos  ve  sairede   halâ  kullanılmakda  iselerde   hiç   biri   yukarıda     gösterilen  mânada  değildir.   Bilâkis Etki = Zulmetmek demektir.  «Filân  kadın gelinine   etki  edermiş  baksana!...» derler.    Bitki = Son demektir.  Tarlasından   mahsûl   taşıyan  bir  çiftçiye   daha  var   mı?  diye   sorarsanız.   «Bu Bitki arabadır»  diye  cevap   verir.   Yani   bu   son  demektir,   «Küpün  dibinden  Bal'ın bitkisini çıkardım» derler. (Yani  bal`in  sonunu  cikardim  demek)  Bakım = Besi demektir. Bakımlı hayvan» derler.  «Besili» demektir.    Bu   ve   emsali   kelimeler    arzettiğim   manalarda   halâ   kullanılıp   dururken   dil   işleriyle   uğraşanların   niçin   değiştirmeğe   lüzum   hissettiklerini     bilemem.   İşte   arzettiğim   sebeblerden   dolayı   yeni   tâbirleri   kullanmadım.   Beyan-ı   itizar   eylerim...

        Kitabda   geçen   «Vâcib»   ve   «Tahrim»  kelimeleri   umumî    mânâlarda   kullanılmıştır.   Yani   «Vâcib» den   ekseriyetle   «farz»   bazan   vacib manâsı   kasdsdildiği   gibi    «Tahrim» den de   sırasına   göre    «Haram»   ve   «Kerahet»  manâları  murad  edilmişdir.   Bazı    Hadîs-i şeriflerin   sonunda görülen  <(El'Hâdis)  kelimesi   türkçeye   ilâ  ah... şeklinde  tercüme   edilmişdir.

         Hadîs i Şeriflerin   başlarındaki   «rivayet edümîşdîr»,   «demîşdir ki» gibi   tâbirlerle  tercüme   esnasında parantez ( ) içine alınan muktaza sözler hususunda    merhum Ahmed   Naim   Bey taklid edilmişdir.   Maamafih zaruret icabı   «bu»   «Çünkü»   «Zira»   «Bîna'enaleyh»,   «nitekim» gibi   bir   çok   kelimeler   tekrardan   kurtarılamamısdır.   «Sübül-Üs Selâm» sahibi   ile   diğer   şarihlerin   sözlerî   Sarih  gibi   hususî   tâbirler  ile değil    sair  sözler gibi   (bazılarına göre)  tabiriyle   ifade   edilmiş   yahud   isimleri   açıklanmışdır.

          Yalnız   İbni  Hacer   merhum   için   daima   musannif   tabiri  kullanılmıştır.

         Okuyanlara  kolaylık   olmak   üzere   usulü   Fıkh'ın   ve   Hadîs-i  Şeriflerin   istilahlarını  gösteren   bir   cedveli   kitabın   başına  Ravîlerin Terceme-i halleri   kitap da   geçtiği   yerde   sahife     altında yazılmışdır.   Sözüme    nihayet   verirken   bu   naçiz   eseri   hazırlâmakda   emeği   geçen   arkadaşlara bahusus   bir   çok  malî fedakârlıklar   göstererek  tab'ı ve neşrini üzerine alan «SÖNMEZ»  şirketi  mensublanna   en   derin   şükranlarımı   arzeder,   kitabda bilmîyerek   yapacağım   hatalarımdan   dolayı  beni   muaheze   buyurmamalarını   okuyan   din   kardeşlerimden   istirham  eylerim.   (Ahmed  Davutoglu, Selamet  Yollari,  Mukaddime, sh:b-i)    

         Sonuc olarak şunu  söyleyebiliriz. Ahmed Davutoglu (Rh.a) Hocaefendi, "Selamet Yollari" kitabini yazarak dinde yapilmasi emredilen  ibadetlerin  anlaşilmasini  saglayan hadislerin kaynaklarini, müctehit imamlarin ictihatlarina referans kabul ettikleri hadisleri biraraya toplamislardir. Bu  eseri  müçtehidlerin  içtihatları  hakkında  vesveseye  kapılanlara  tavsiye  ederim...   Bu  eseri  okuduktan  sonra   tetavi  olmalari  mümkündür.    Ehl-i  Sünnet  alimlerine  ne  kadar       dua   etsek haklarini   ödeyemeyiz.    Hepsini   hayirla   anmamız  gerekir.   Allahü Teala (cc)  müctehit  ulemanin cümlesinden razi olsun.   Allahü  Teala (cc)`ya   emanet  olunuz...  

Kitabın  Adı                  : Bulugu`l-Meram Tercümesi  ve  Serhi   Selamet  Yollari

Kitabın  Yazarı              : Ahmed  Davutoglu

Kitabın Yayın evi          : Sönmez  Nesriyat                                                                                                

Kitabın Bsk.Tar.Yeri     : Istanbul. 1967                                                                                                       

Kitabın   Sayfası  : 4  cilt.  2450  sayfa