HALİFESİZ MÜSLÜMANLAR
Sadık Albayrak

         İslâm   Dünyasında,   Sünnîlerin   kurduğu   devletlerde   3   Mart 1924 (Receb 1342)'e   kadar 101 halîfe - devlet başkanı   gelip   geçmiştir.
         Rasulullah (s.a.v.)'den   sonra   gelen   ilk   dört   halîfe   (HULEFA-i RAŞİDÎN) adını   alarak, İslâm devlet idaresinin   ana   kaynağını   teşkil   eden   (HiLAFET-i KAMİLE) devrini   tamamlamışlardır.   Otuz   yıl süren onların devlet   başkanlığı,   Allah'ın   kitabına   istinaden   Rasulullâh'ın   halefi   olarak,   tam   ve   olgun idarenin erişilmez kaynağını   ortaya   koymuştur.
           İlk   dört   halîfe ;
    «Ey iman edenler!.. Allah'a itaat edin, peygambere itaat edin ve sizden olan emir sahihlerine de... Eğer bir meselede ihtilâfa düşerseniz, onu Allah'a ve Resulüne havale edin.» (1) Ayeti   hükmünce   İslâm'ın   ana   kaynağına, bu   esas    üzere   sarılıp   devlet   idare   ederek   otuz   yılı   doldurmuşlardır...

     Miladî 632'den 661'e   kadar   devam   eden   bu   kâmil   idareden   sonra,   Müslümanların (HİLÂFET-I NAKISA) devri   başlamıştır.   Bu devir son zamana kadar böyle devam etmiştir. Hilâfetin istediği şartların hepsini haiz olmadıklarından,   ilk   dört   halîfeden   sonra   gelenlerin hilâfeti -müslüman devlet başkanlığı nakıs (şartları eksik) sayılmıştır.   Zira İslâm'da   itaat   edilip,   biat   sağlanmış   olacak   kişide,   fıkıh   kitaplarına   göre,   şu şartlar bulunmalıdır:

1)    Dünya   işlerini   düzenleyen   şer'î   hükümlerde   ictihad   yapacak   güce   sahib bulunmak.
2)    Kendinde   azim   ve   kuvvet   bulunmak.
3)    Şeriatın   verdiği   cezaları   yerine   getirmek.
4)    Harb   işlerinde   ve   askerî idarede   kumanda   gücüne   ve ileriyi görme basiretine sahib bulunmak.
5)    Zalimden mazlumun hakkını almak, zayıfın yanında olmak, asilerin boynunu vurmakta metanet ve gayret sahibi olup, korkak olmamak.
6)   Adil, takva sahibi ve günahlardan kaçan bir kişi olmak.
7)    Hükmü geçerli, otoritesinden emin, müslümana   merhametli, kâfire karşı şiddetli bulunmak.
8)    Ümmetin   işlerini   yürütmekte   vazifeyi   ehline   vermek.
9)    Devletin otoritesini sağlamak için dört ana delile istinaden mahkemeler kurmak.
10)  Düşmana karşı ayakta kalabilmek   ve "dârül'-İslâmı" korumak ve "dârü'l-harb"e şeriatı getirmek için muntazam ordular teşkil etmek.
11)  Ordunun (cundullahm) silâh,   araç   ve   gereçlerini   gayr-ı   müslimlere   muhtaç   olmamak   için,   imal   edecek engin harb   sanayiini   kurmak.
12)  Vergileri, fıkhî   kurallara   göre   tanzim   etmek ve toplamak...

13) Devlet hazinesi (beytü'l-mâl)ni güçlü tutmak ve israfı önlemek.
14) İslâm aile hayatını korumak, bidatlerden cemiyet hayatını temizlemek.
15) İbadetlerin ifasında gerekli izni vermek ve nezaret etmek.
Bu şartların çoğuna haiz olup, zamanın gerekli kıldığı bir takım noksan meziyetleri olduğu halde, müslümanların başına geçen diğer halifelerin sayısı 97 kadardır.
- Emeviler Devrinde (661-750) 14,

-Abbasiler Devrinde (751-1258) 37,

-Mısır'da ruhanî Abbasî halifeleri (1261-1517) 17 ve

-Osmanlılar Devri (1517-1922) 28 ve

-T.C. Devri (1922-1924) 1 Halîfe sünnî Müslümanların başına geçmiştir.

         Yalnız 1258'den 1261'e kadar olan devre iç kargaşalardan dolayı müslümanların ilk halifesiz devrini ortaya koymaktadır.   Mısır'da   gelip   geçen 17 halîfe   ile Cumhuriyet devrinde iki yıl kadar halifelik yapan Abdülmecîd Efendi'nin hilâfeti sadece manevî bir güce dayanıp,   devlet   başkanlığı   sıfatını   omuzlarından ala koyan idareler devrinde olmuştur.
          İşte bu   duruma   göre   müslümanlar,   Recep 1342'den   beri   Halifesiz   yaşamaktadırlar.
         Müslümanlar,   Resulullah (s.a.v.)'den sonra devlet başkanlığı için mutlak bir halîfe gerektiği esasına ayetlerden hareketle   varmışlardır.   Bunlar   şu   ayetlerdir:   Bakara: 30, En'am: 165, A'raf: 69, 74, Yunus: 14, 74, Nemi: 62, Fâtır: 39, Sâd: 26.
           Bu   ayetlerden   Bakara sûresinin 30. ayetinde   Yüce Allah şöyle buyuruyor:
«Ve düşün ki,   Rabbin   meleklere: — Ben   yerde   muhakkak bir halîfe yapacağım, dediği vakit: — A!.. Orada fesat edecek   ve kanlar dökecek   bir    mahluk mu yaratacaksın?   Biz   hamdinle   tesbih ve seni takdis edip dururken, dediler.»
          Bu   ayeti   son   devirde   gelen   ulemâ   şöyle   tefsir ediyor:
         «(Ben yeryüzünde bir   halîfe yapacağım.) bir halîfe tayin edeceğim ki meali: (Kendi irademden, kudret ve sıfatımdan   ona   bazı   selâhiyetler   vereceğim. O   bana izafeten, bana niyabeten mahlukatın üzerinde bir takım tasarruflara   sahib   olacak,   benim   namıma   ahkâmımı   icra   ve   tenfîz   eyleyecek... Benim bir naibim bir kalfam olacak.   İradesi ile benim iradelerimi, benim emirlerimi, benim kanunlarımı tatbike memur bulunacak, sonra, onun arkasından   gelenler   ve   ona   halef   olarak   aynı   vazifeyi   icra edecek olanlar bulunacak,   (Sizi yeryüzünün halîfeleri   kılan   O'dur:   En'am: 165) sırrı zahir olacak.» (2)
            Bir   başka   tefsir   ve   tahlile göre de:
           «Hilâfetten   maksat; ya   Cenab-ı Hak   tarafından   insanlar   arasında   ilahî   ahkâm   ve   Rabbani emirlerin tenfîzi   ve halkın işlerinin   siyaseti   hususlarında   halîfe   olmaktır ki,   bu   manâda   hilâfet,   insan   oğlunun   keyfiyetine   tahsis edilmiştir   (...)   Veyahut,   hilâfetten   maksat   ademoğlunun   kendilerinden   önce   yeryüzünde bulunan   arzın   sakinlerine   halef   olmalarıdır.   Bu   tefsire   göre,   hilâfet,   bütün   insanlığa   şamil   olur.»
            «...Cenab-ı   Hakkın   yaratışında   İlahî   kanununu,   hükümlerini   insanlara içlerinden   seçtiği   kimselerin dilleri üzerine   talim   ve   infaz   etmek   suretiyle   carî   olmuştur.   Bu da onlar,   zât-ı uluhiyetine bu hususta halîfe olsunlar içindir,   insan   ise,   Allanın   ahkâm   ve şer'î   kanunlarını izhar ettiği gibi,   zât-ı uluhiyetinin   hükûm   ve   tabiî   yaratış kanunlarını   da   izhar   eylediğinden   Allah'ın   insanı   sair mahlükat   üzerine   kendisi   ile temyiz eylediği unsurun hepsine,   hilâfetin   manasının   şamil   olması   sahîh   olur.»
(3)
            İnsanoğlunun   yeryüzündeki   halifeliğini   ise   bir   başka   zat   şöyle   izah   etmektedir:
         «Ccnab-ı   Hakkın    yeryüzüne   halîfe   kılacağım   meleklere haber   vermesindeki hikmet ve fayda :

İlk olarak; kullarına müşavere işini öğretmektir,

İkinci olarak, Adem'in yeryüzüne ineceğini melekler alemine tebşir etmek ve ona (HALİFE) adını vermek suretiyle Adem'in şanını yükseltmektir.

Üçüncü olarak, Adem'in (Halifetullah) olması meselesine meleklerin itiraz şeklinde sualini ve bu sualin (Bundaki sır ve hikmeti siz değil ancak ben bilirim.) tarzında cevabını zikr etmek suretiyle Adem'in faziletlerini izhardır.

    Dördüncü olarak (az bir kötülük) meydana gelecek diye (çokça hayrı) terk caiz olmadığını ve binaenaleyh hayır ciheti galip   olan   herhangi   bir   şeyi   icad,   hikmetin   gereği   olduğunu   beyandır.»   (4)
        Bu   izahlardan   açıkça   anlaşılıyor ki, müslümanlar   devlet   idaresini   tayin   ve   tesbitte,   Allah'ın gösterdiği emir ve   yasaklar   ışığında,   başlarına   mutlaka   bir   idareci   getirmeleri   gerekir.   Buna da en güzel örnek Hz. Muhammed'in gösterdiği   devlet   başkanlığıdır.    Resulullah (s.a.v.)'e   itaat ise, Allah'a itaat etmek gibi olacağından (Nisa: 80), Onun yolundan   gitmeyi   vazife   bilenler,   ilk   dört   halîfe'nin   yolunu   izleyip,   devlete   giden   yolları   açmalıdırlar.
        Buna   göre   müslümanların halîfesi ölse,   yurdundan   kovulsa, düşman   tarafından   makamı   elinden   alınsa, müslünmnlara   yüklenen   en   büyük   sorumluluğa   göre,   hemen,   vakit   kaybetmeden   hayatta ise   etrafında   toplanıp   biat edip   kenetlenmek,   veya   hilâfet şartlarını   haiz   zatı   halife   tayin edip İslâmın hakimiyete giden yollarını   açmak   gerekir.   Onun   içindir   ki,   şer'î   ahkâmı   yürütmek   ve   devletin   devamlılığını   sağlamak için:
     «Bir halîfenin   vefatında   bir   başka   halîfe   seçmek   ve   ona   biat   etmek   bütün   muslümanlara   vacibtir.» (5)
       Müslümanların   boşluk   halinde,   bir   halîfeye biat   edip   hareket etmeleri değişmez kaide olduğuna göre, bu meseleyi   bir   başka   kaynaktan   dile   getirmek   gerekir:
      «Din   alimlerinden ve ehl-i sünnetten   müfessîr,   muhaddis,   fakih   ve   kelâmcılar   imameti (Hilâfeti) tariflerinde: (Dinî hükümleri   ikame   ve   İslam'ın kaynağını   muhafaza   ile   din   ve   dünya   işlerinde Hz. Peygamber Efendimiz'den   hilâfettir)   demişlerdir.»
      «Hz. Peygamber de,   kullarına   hükümlerini   tatbik   etmek   için   Allah'ın   halîfesidir.   Diğer   peygamberleri gibi... Ki   onlara da   şöyle   buyurmuştur:   Hz. Adem'e   (Ben yeryüzünde bir halîfe yaratacağım. /Bakara: 30),   Hz. İbrahim'e (Ben   seni   insanlara   halîfe   yapacağım/Bakara: 124).   Ve,   Hz. Davud'a   (Seni   şüphesiz   yeryüzünde halîfe kıldık/Sâd: 26)» (6)
     Bu   ayetlerin   ışığında, bugünkü müslümanların   halifesiz   yaşamalarını ne tür bir hayat tarzı içinde kaldıklarını göstermek   için,   meseleyi   daha açık bir şekle sokmak gerekir. Sanıyoruz ki, aşağıdaki sözler ve deliller, halîfesiz bir hayattan,   halifeli   bir   devlete   geçişte   günümüz   müslümanlarına   son   derece   ibretli   yollar   gösterir:
      "Hz. Peygamberin   aşağıdaki   hadis-i   şerifine   göre, (Halife) tayini,   ümmet   üzerine vacibtir: (Hayatı boyunca Halife tanımayıp ölen   kimse,   cahiliyet   ölümü   üzere   ölmüş demektir.)   Bu   hadîsi İmamı Ahmed b. Hanbel   ve   İmamı Taberani (Müsned)'lerinde   sahih senetleri   ile   rivayet   ettiği gibi   İmamı Müslim de (Sahih)inde Abdullah İbn Ömer'den (Boynunda   halîfeye   biat (etme hükmü) olmadan   ölen   kimse,   cahiliyet ölümü üzere ölmüştür.) lafzı   İle rivayet   etmiştir.

Cahiliye insanları, şeriat sahibi hiçbir peygamberi ve halîfesini tanıyıp tabi olmadıklarından ve her biri kendi nefsinin hevasına uyma ile hayvan gibi yaşayıp o durum üzere öldükleri gibi zamanının halifesini tanıyıp biat etmeyenler de cahiliyet insanları ile aynı ayarda bulunduklarından ölümleri, şeriat dilinde, cahiliyet insanlarının ölümlerine benzetilmiş, ve ağır ceza ile zamanın halifesine biatin yenilenmesi, dinde vacip olduğu beyan buyurulmuştur.»
«(İslam Devlet Başkanı olan Halifenin Görevleri kısaca):

1-Müslümanları toplayıp birleştirmek,

2-Vergilerini alıp toplamak,

3-Îslamın askerini donatmak,

4-İslâm ülkelerini korumak,

5-Dinin düşmanlarının kötülüklerini ortadan kaldırmak,

6-Zorba ve yol kesicileri temizlemek,

7-Ümmet arasında ortaya çıkan ihtilâfların çözümü,

8-Hasımlar,

9-Kaybolmuşlar, ve

10-Yetimlerin mal ve haklarının korunması için kaadılar, hakimler tayin etmek,

11-Cuma ve Bayram namazlarının edâsı için imam ve hatibler tayin etmek (Halifenin vazifesidir.)» (7)

         Bu   esaslar   ışığında   düşünülürse   müslümanların   birliği,   iktisadî   ve içtimaî hayatlarının   tanzimi   şeriat yönünden   sağlanmadığı   devirlerde,   müslümanların   bir   halifeye   ihtiyaçları vardır.
          Dünya'da   bir   milyara   varan   müslümanların   uydurma    hudutlarla   ayrılıp   beşerî   sistemlerin   esaretinde yaşayıp   devam   etmeleri   fikren   cahiliyet   devrini   daha tamamlamadıklarını     gösterir.
          Müslümanı, oturduğu hiç bir topraktaki idare tatmin edemediğine ve çoğu yerde lâik-kapitalist, sosyalist ve kavmiyetçi   sultalar   hakimiyet   tesis   ettiğine   göre   XX. asrın   cahiliyet   döneminden   kurtulup, hicrî bir asrın başından   itibaren   halifeli   cemiyet-ümmet   haline   gelmeleri   İslâm   şeriatının   ana   esaslarından   biri,   ve en önde gelenidir...
            Bâtıl   sistemleri   yıkmak,   müslümanca   yaşamak   ancak   İslâmın   devlet yapısını teşkil   eden halifeli şeriat devletine   adım   atmakla olur.
          Ehl-i   sünnet   müslümanlarının   önderi   durumunda bulunan alimler, müslümanların cahiliyet ölümünden kurtulmaları   için   gösterecekleri   bir   başka   yol   yoktur..."    Yavuz   KAYA

KAYNAKLAR

(1) Nisa Suresi, Ayet: 59

(2) Yazir, Muhammed Hamdî, Hak Dini Kur'an Dili, 1/299

(3) Bereketzade İsmail Hakkı, Envar-ı Kur'an; 1/169-70, İstanbul-1331

(4) Musa Kazim, Safvetü'l-Beyân, 1/282, Matbaa-ı Amire/1335.

(5) Ahrned Sadi Havran, Hamailü'l- Vesail alâ Delâilü'l-Mesail, Matbaa-i Amire- 1284, sh: 245.
(6) Abdüllâtif Harputi, Tenkîhu'l-Kelâm fî Akaîd-i Ehl î İslam, Dersaadet - 1330, sh: 360/61.
(7) Abdüllatif Harputi. age, sh: 364/65.